تشدید اختلاف بین کی‌یف و واشنگتن؛ آیا ترامپ زلنسکی را کنار می‌گذارد؟

خبرگزاری مهر، گروه بین‌الملل: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در تازه‌ترین موضع‌گیری خود علیه ولودیمیر زلنسکی، همتای اوکراینی‌اش، اعلام کرد که زمان آن رسیده است اوکراین رئیس‌جمهور جدیدی داشته باشد؛ اظهارنظری که در پی تشدید اختلاف‌ها میان واشنگتن و کی‌یف بر سر توافق انرژی با روسیه، صادرات سوخت این کشور و ادامه عملیات اوکراین علیه پالایشگاه‌های نفت روسیه مطرح شده است.

ترامپ مدعی است زلنسکی برای دستیابی به توافقی با مسکو به‌اندازه کافی تلاش نکرده و اوکراین به رهبری نیاز دارد که بتواند به توافق برسد. این موضع‌گیری در شرایطی مطرح شده که دولت آمریکا در حال پیگیری توافقی برای تسهیل صادرات گازوئیل روسیه به بازارهای جهانی است؛ توافقی که زلنسکی آن را اقدامی ناعادلانه دانسته و نسبت به افزایش درآمدهای مسکو و استفاده از این منابع برای ادامه درگیری‌ها هشدار داده است.

اختلاف بر سر روسیه؛ نقطه آغاز تنش تازه

اختلاف تازه میان ترامپ و زلنسکی را نمی‌توان صرفاً به تبادل اظهارنظرهای تند میان دو رئیس‌جمهور محدود کرد. در مرکز این تنش، دو رویکرد متفاوت نسبت به روسیه قرار دارد؛ رویکردی که در آن دولت آمریکا بر دستیابی به توافق و کاهش فشارهای اقتصادی ناشی از بحران انرژی تأکید می‌کند، در حالی که دولت اوکراین نگران است امتیازهای اقتصادی به مسکو، توانایی روسیه برای ادامه عملیات نظامی را افزایش دهد.

ترامپ پس از گفت‌وگو با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، از توافقی برای تسهیل صادرات گازوئیل روسیه خبر داد. این تصمیم با هدف افزایش عرضه سوخت و کمک به کاهش قیمت‌ها در بازارهای جهانی و آمریکا دنبال می‌شود. با این حال، کی‌یف معتقد است درآمدهای حاصل از فروش سوخت روسیه می‌تواند منابع مالی بیشتری در اختیار دولت پوتین قرار دهد.

زلنسکی در واکنش به این تصمیم، آن را اقدامی ناعادلانه توصیف کرد و هشدار داد که کاهش محدودیت‌های صادراتی، بدون دریافت امتیازهای متقابل از مسکو، ممکن است به نفع روسیه تمام شود. به این ترتیب، مسئله‌ای که از نگاه واشنگتن بخشی از مدیریت بازار انرژی است، برای کی‌یف به موضوعی مرتبط با امنیت ملی و توازن قدرت در میدان تبدیل شده است.

پالایشگاه‌های روسیه؛ عامل اختلاف بر سر قیمت سوخت

یکی از محورهای اصلی اختلاف، عملیات اوکراین علیه پالایشگاه‌ها و زیرساخت‌های انرژی روسیه است. کی‌یف این اقدامات را بخشی از راهبرد خود برای افزایش هزینه‌های اقتصادی مسکو و محدود کردن منابع مالی آن می‌داند. در مقابل، ترامپ این عملیات را به افزایش قیمت گازوئیل در آمریکا مرتبط کرده و از زلنسکی خواسته است آن را متوقف کند.

رئیس‌جمهور آمریکا مدعی شده است که اقدامات اوکراین به بازار جهانی سوخت آسیب می‌زند و برای کشاورزان و دیگر مصرف‌کنندگان آمریکایی مشکل ایجاد می‌کند. این موضع‌گیری در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ انتخاباتی که در آن هزینه‌های زندگی و قیمت انرژی می‌توانند بر ارزیابی رأی‌دهندگان از عملکرد دولت تأثیر بگذارند.

با این حال، نسبت دادن افزایش قیمت سوخت به اقدامات اوکراین، همه عوامل مؤثر بر بازار انرژی را توضیح نمی‌دهد. تحولات منطقه‌ای، اختلال در عرضه نفت و فرآورده‌های نفتی و افزایش نااطمینانی در بازارهای جهانی نیز در شکل‌گیری قیمت‌ها نقش دارند. از این منظر، تلاش ترامپ برای مهار عملیات اوکراین علیه پالایشگاه‌های روسیه را باید در چارچوب گسترده‌تر سیاست انرژی و اولویت‌های اقتصادی دولت آمریکا بررسی کرد.

آتش‌بس انرژی؛ توافقی که زلنسکی از جزئیات آن خبر نداشت

تنش میان دو طرف زمانی ابعاد تازه‌ای پیدا کرد که ترامپ از توافق آتش‌بس در حوزه انرژی میان روسیه و اوکراین خبر داد. او اعلام کرد که این توافق باید فوراً اجرا شود، اما جزئیات روشنی درباره سازوکار اجرا، نظارت بر پایبندی طرفین یا نحوه واکنش به نقض احتمالی آن ارائه نکرد.

واکنش زلنسکی به این اعلام، بر ابهام‌های موجود افزود. رئیس‌جمهور اوکراین گفت از توافق اعلام‌شده به این شکل اطلاع نداشته و تأکید کرد که توقف عملیات اوکراین علیه زیرساخت‌های انرژی روسیه باید با توقف اقدامات مشابه مسکو علیه زیرساخت‌های اوکراین همراه باشد.

زلنسکی اعلام کرد که کشورش آماده است حملات به پالایشگاه‌های روسیه را متوقف کند، مشروط بر آنکه روسیه نیز حملات به تأسیسات انرژی اوکراین را متوقف کند. او بر ضرورت متقابل بودن اقدامات کاهش تنش تأکید کرد؛ موضعی که نشان می‌دهد کی‌یف حاضر نیست بدون دریافت تضمین‌های عملی، به‌تنهایی از یکی از ابزارهای فشار خود صرف‌نظر کند.

این اختلاف، پرسش مهمی را درباره روند مذاکرات مطرح می‌کند: آیا واشنگتن و مسکو در حال پیشبرد ترتیباتی هستند که کی‌یف هنوز از جزئیات آن اطلاع ندارد، یا اعلام ترامپ بیش از آنکه نشان‌دهنده توافقی تثبیت‌شده باشد، بیانگر تلاش او برای تحمیل یک چارچوب جدید به طرفین است؟ ادامه حملات به زیرساخت‌های انرژی پس از اعلام آتش‌بس نیز تردیدها درباره عملیاتی شدن این توافق را افزایش داده است.

چرا ترامپ از رئیس‌جمهور جدید اوکراین سخن می‌گوید؟

اظهارنظر ترامپ درباره ضرورت انتخاب رئیس‌جمهور جدید برای اوکراین، نشان‌دهنده تشدید فشار سیاسی او بر زلنسکی است. ترامپ می‌گوید اوکراین به رهبری نیاز دارد که بتواند با روسیه به توافق برسد و زلنسکی تاکنون چنین نتیجه‌ای را محقق نکرده است.

با این حال، این اظهارات به معنای آن نیست که واشنگتن تصمیم قطعی برای کنار گذاشتن زلنسکی گرفته یا حمایت آمریکا از اوکراین را به‌طور کامل متوقف کرده است. آنچه فعلاً روشن است، افزایش اختلاف‌ها بر سر شروط توافق با روسیه و میزان انعطاف‌پذیری کی‌یف در برابر خواسته‌های دولت آمریکاست.

زلنسکی نیز در واکنش به پیشنهاد ترامپ درباره تغییر رهبری اوکراین، تأکید کرده است که انتخاب رئیس‌جمهور به مردم این کشور مربوط می‌شود. او همچنین گفته است که برگزاری انتخابات در شرایط فعلی به برقراری آتش‌بس کامل ۶۰روزه نیاز دارد؛ زیرا محدودیت‌های ناشی از وضعیت حکومت نظامی، برگزاری انتخابات عادی را با موانع حقوقی و اجرایی مواجه کرده است.

معامله با مسکو یا حفظ رابطه با کی‌یف؟

برای ترامپ، دستیابی به توافق با روسیه می‌تواند هم یک دستاورد دیپلماتیک محسوب شود و هم به ابزاری برای پاسخ دادن به فشارهای اقتصادی داخلی تبدیل شود. کاهش قیمت سوخت، محدود کردن هزینه‌های ناشی از ادامه درگیری‌ها و نشان دادن توانایی دولت برای وادار کردن طرف‌های خارجی به مذاکره، از جمله اهدافی است که می‌تواند در محاسبات کاخ سفید نقش داشته باشد.

اما برای اوکراین، توافقی که درآمدهای روسیه را افزایش دهد یا توانایی این کشور برای ادامه عملیات را حفظ کند، بدون تضمین‌های امنیتی کافی، با خطرهای جدی همراه است. از نگاه کی‌یف، توقف فشار بر زیرساخت‌های انرژی روسیه زمانی قابل قبول خواهد بود که مسکو نیز اقدامات مشابه علیه تأسیسات اوکراین را متوقف کند و توافق به‌صورت متقابل اجرا شود.

در نتیجه، اختلاف فعلی فقط بر سر شخص زلنسکی نیست؛ بلکه بر سر این است که هزینه‌های رسیدن به توافق بر عهده کدام طرف قرار گیرد و چه تضمینی وجود داشته باشد که امتیازهای اقتصادی به روسیه به تقویت موقعیت این کشور منجر نشود.

موضع‌گیری تند ترامپ نشان می‌دهد که رابطه واشنگتن و کی‌یف به مرحله حساسی رسیده است. با این حال، هنوز نمی‌توان از پایان قطعی حمایت آمریکا از اوکراین یا تصمیم نهایی برای تغییر رهبری این کشور سخن گفت. مسیر تحولات به این بستگی دارد که آیا زلنسکی حاضر خواهد شد با چارچوب پیشنهادی واشنگتن همراهی کند و آیا ترامپ می‌تواند مسکو را به اجرای تعهدات متقابل وادار سازد.

در نهایت، پرسش اصلی این است که آیا تلاش ترامپ برای دستیابی سریع به توافق با پوتین به کاهش تنش‌ها منجر خواهد شد یا اختلاف بر سر امتیازهای اقتصادی و امنیتی، شکاف میان آمریکا و اوکراین را عمیق‌تر خواهد کرد.